In de zeventiende eeuw was de Middellandse Zee en de Atlantische kust van Noord-Afrika een gevaarlijk gebied voor Europese schepen. Barbarijse zeerovers uit steden als Algiers, Salé en Tétouan overvielen regelmatig handels- en vissersschepen. De bemanning en passagiers werden gevangengenomen en als slaven verkocht. Onder die duizenden christelijke gevangenen bevond zich ook een jonge Bruggeling: Jan Van Landschoot.
Christenslaven in Barbarije
Tijdens het hoogtepunt van de Barbarijse zeeroverij leefden er volgens tijdgenoten tegelijk twintig- tot dertigduizend christenslaven in Noord-Afrika. Ze kwamen uit heel Europa: uit Spanje, Frankrijk, Engeland, de Nederlanden en zelfs uit Scandinavië. Sommigen werkten op galeien of in havens, anderen werden ingezet als arbeiders of bedienden.
Wie zich tot de islam bekeerde kon soms zijn vrijheid verkrijgen en werd dan een zogenaamde renegaat. De meeste gevangenen hielden echter vast aan hun geloof en hoopten dat familie, steden of religieuze broederschappen ooit hun losgeld zouden betalen.
De Brugse Confrerie van de Triniteit
In Brugge werd in 1642 in de Sint-Gilliskerk een liefdadige broederschap opgericht: de Confrerie van de Triniteit. Haar doel was het inzamelen van geld om christenslaven uit Noord-Afrika vrij te kopen. Via kooplieden en tussenpersonen in havens zoals Amsterdam probeerde men contact te leggen met Noord-Afrikaanse machthebbers om gevangenen los te kopen.
De eerste vrijgekochte Bruggeling was in 1644 Diederick Janssens, die elf jaar als galeislaaf had gewerkt en zelfs een hand had verloren. Zijn terugkeer naar Brugge werd plechtig gevierd in de Sint-Gilliskerk.
De vrijkoping van Jan Van Landschoot
Op 12 augustus 1648 werd in alle Brugse kerken een grote omhaling gehouden. De opbrengst bedroeg ongeveer 900 pond groten en was bestemd voor de vrijkoop van zeven christenslaven. Onder hen bevonden zich vier Bruggelingen, waaronder Jan van Lantschoot.
Jan was geboren in de Karmerstraat in Brugge. Hij was nog maar tweeëntwintig jaar oud toen hij eindelijk zijn vrijheid terugkreeg. Voor zijn vrijlating betaalde de confrerie een losprijs van 218 pond, 3 schellingen en 4 groten. Hij werd vrijgekocht in Tertuan, het huidige Tétouan in Marokko.
De terugkeer naar Brugge
Op 4 augustus 1649 keerde Jan Van Landschoot terug naar zijn vaderstad Brugge. Samen met hem arriveerden ook andere vrijgekochte gevangenen, waaronder Gheeraert den Besen en Jacob Vasseur. Hun terugkeer werd gezien als een moment van dankbaarheid en opluchting.
Zoals gebruikelijk namen de bevrijde slaven deel aan de processie van het Heilig Sacrament in de maand augustus. Zo werd hun bevrijding niet alleen een persoonlijk moment, maar ook een publieke herinnering voor de hele stad.
Historische betekenis
Het verhaal van Jan Van Landschoot herinnert eraan hoe sterk de wereld van de zeventiende eeuw met elkaar verbonden was. Een jonge Bruggeling kon door zeeoorlog en piraterij plots terechtkomen in Noord-Afrika. Tegelijk toont het verhaal hoe steden, broederschappen en internationale handelsnetwerken samenwerkten om gevangenen vrij te kopen en naar huis te brengen.
Bron: G. Barbiaux, Vrijkoping van Vlamingen uit Barbarije 1642-1678, Biekorf, Brugge 1956, via DBNL.