De juiste volgorde is 0056 → 0057 → 0058 → 0059. Bestand 0056 hoort vooraan. De aanvullende scan 0059 bevat links bovenaan het slot van de laatste Middelnederlandse akte; de daarna beginnende andere akte blijft buiten deze uitwerking.

Gebruikte bestanden:

• 513_0344_000_01396_000_0_0056.jpg
• 513_0344_000_01396_000_0_0057.jpg
• 513_0344_000_01396_000_0_0058.jpg
• 513_0344_000_01396_000_0_0059.jpg — uitsluitend het doorlopende slot bovenaan links

Dit is een genormaliseerde, voorlopige leestekst, geen definitieve diplomatische editie. Afkortingen zijn waar mogelijk opgelost, u/v en hoofdletters zijn voor de leesbaarheid aangepast en leestekens zijn toegevoegd. Namen, enkele dateringsafkortingen en kleine juridische formuleringen blijven plaatselijk onzeker. Vierkante haken met een vraagteken markeren een onzekere lezing; […] betekent dat een lezing wordt opengelaten. Getallen die in het dossier verschillen, zijn niet gelijkgetrokken. De Nederlandse tekst geeft de inhoud van iedere Latijnse akte weer; de verklaringen staan er afzonderlijk onder.

De bladen bevatten vijf samenhangende Latijnse stukken over het dossier Lancscote. Aan het einde volgen twee Middelnederlandse stukken. Met het toegevoegde slot op scan 0059 zijn beide nu van begin tot einde beschikbaar. Stuk VI is aangevuld met de oorspronkelijke Middelnederlandse leestekst, een hertaling en een perceelsoverzicht.

De kop De Lancscote is een rubriek van het handschrift. Ze mag niet worden behandeld alsof ze in iedere opgenomen oorkonde zelf staat. In het Middelnederlandse stuk wordt het goed Lantscoot wel uitdrukkelijk genoemd.

Nederlandse vertaling

Aan allen die deze brief zullen zien, wensen Johannes van Hertsberghe en Margareta, zijn echtgenote, alsook Egidius van Hertsberghe en Walterus, bijgenaamd Rueloke, voogden van de kinderen van de genoemde Johannes en van Maria, zijn overleden echtgenote, heil.

Omdat de vrome laatste wensen van overledenen op alle mogelijke wijzen moeten worden uitgevoerd, en omdat de voornoemde Maria zaliger ter bevordering van haar zielenheil 41 bunder van haar woeste grond en land, gelegen tussen de parochies Ruddervoorde en Wingene, met de hofstede en de daar aanwezige gebouwen had gelegateerd, en de uitvoering van dit legaat aan de trouw van haar man Johannes had toevertrouwd, willen wij haar vrome wil ten uitvoer brengen.

Daarom hebben wij die 41 bunder als aalmoes geschonken aan de religieuze mannen, de abt en de kloostergemeenschap van de kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Ter Duinen, ten behoeve van hun kerk, om die voor altijd vrij en met volledig recht te bezitten.

Dit gebeurt onder de volgende voorwaarde: op die plaats moet voor altijd uit liefdadigheid gastvrijheid worden verleend aan vier arme mannen die daar onderdak vragen.

Wij hebben de genoemde 41 bunder met de gebouwen volgens het recht en de gewoonte van het land afgestaan en overgedragen in handen van broeder Henricus van Vlisinghem, monnik van Ter Duinen, ten behoeve van de genoemde kerk. De overdracht omvat alle rechten die ons en de genoemde kinderen van Johannes toekwamen, nu toekomen of later zouden kunnen toekomen. Voor de kinderen wordt gehandeld met het gezag en in de hoedanigheid van voogd, waarbij ook een rechterlijke beslissing tussenbeide is gekomen.

Wij hebben die broeder Henricus rechtsgeldig in het vrije bezit van de goederen gesteld. Wij beloven dat wij deze schenking voortaan op geen enkele wijze zullen bestrijden, zelf noch door anderen, met welke kunstgreep of handelwijze ook.

Als bewijs en waarborg hiervan hebben wij deze gezegelde brief aan broeder Henricus gegeven, namens zijn voornoemde kerk.

Omdat ik, de genoemde Margareta, geen eigen zegel bezit, heb ik deze brief aan broeder Henricus overhandigd, gezegeld met het zegel van Nicolaas, zoon van Martinus, mijn dierbare […] (verwantschap onzeker), waarvan ik mij voor deze handeling heb bediend.

Gegeven in het jaar des Heren 1274, in de maand juni.

Verklaring

Dit is de uitvoering van een testamentaire beschikking. De overleden Maria had land voor een vroom doel bestemd; haar man, zijn huidige vrouw en de voogden zorgen voor de daadwerkelijke overdracht. De kinderen hadden blijkbaar rechten waarmee rekening moest worden gehouden. Hun namen en aantal worden niet vermeld.

Correctie na vergelijking met Guido Lams: de huidige echtgenote is Margareta, de overleden echtgenote Maria (Munken.pdf, p. 1–2). Mijn eerdere lezing van twee echtgenotes met de naam Maria was voor stuk I onjuist. De naam in het registerafschrift van stuk IV blijft een afzonderlijk tekstkritisch probleem; zie de toelichting daar.

Nicolaas, zoon van Martinus (Martijn), stelt zijn zegel aan Margareta ter beschikking. Lams laat de verwantschap in zijn handgeschreven vertaling open (p. 2). Noot 4 van zijn getypte tekst noemt Nicolaas daarentegen een zoon van haar broer Martinus (p. 15). Die uitleg is niet met de onopgeloste afkorting bewezen: vader, broer of neef worden hier niet als vaststaand gegeven opgenomen.

Egidius (Gillis) van Hertsberghe is voogd; zijn broederschap met Johannes wordt niet uitdrukkelijk vermeld. Voor Walterus (Wouter) nemen we Rueloke over uit Lams. De monnik heet in diens Latijnse transcriptie Henricus de Vlisinghem; in het verhaal Hendrik van Vlisseghem. Deze bronlezing vervangt mijn eerdere suggestie Vlissinghe.

Nederlandse vertaling

Aan de eerbiedwaardige en verstandige heer, de officiaal van Doornik, zendt de deken van de Brugse christenheid zijn groet en de verzekering van zijn bereidwillige dienst.

Weet dat voor ons persoonlijk zijn verschenen: vrouwe Zibelia, weduwe van heer Radulfus van Wingene, ridder; Alardus de Valle, haar huidige echtgenoot; en Johannes, Rogerus en Beatrisa, kinderen van Zibelia.

Zij hebben hun klerken Egidius, bijgenaamd Coghe, en Johannes, bijgenaamd Coppin, tot gevolmachtigden aangesteld. Ieder van beiden mag voor het geheel optreden, zonder dat degene die eerst optreedt daardoor een bevoorrechte positie tegenover de andere verkrijgt.

Deze gevolmachtigden mogen voor u in hun naam erkennen en bevestigen dat zij rechtsgeldig aan Johannes, genaamd van Hertsberghe, poorter van Brugge, 44½ bunder land, iets meer of minder, hebben verkocht. Die grond ligt in de parochies Ruddervoorde en Wingene, in een nader aangeduid woest terrein tussen Lo en Hertsberghe. De verkoop omvat ook de gewassen of opbrengsten en de bomen die op het land aanwezig zijn.

De prijs bedraagt 22 pond en 5 schellingen Vlaams. Johannes heeft die volledig aan hen betaald. Het geld is tot hun kennelijk voordeel aangewend, zoals de genoemde verkopers voor ons hebben erkend.

Zij verklaren tevens dat zij Johannes rechtsgeldig in het daadwerkelijke bezit van de grond, de opbrengsten, bomen en overige begroeiing hebben gesteld en hem het goed hebben overgedragen. Daarbij hebben zij de vereiste formele afstand en overdracht verricht volgens het plaatselijke recht en de gewoonte van het gebied waarin zij wonen.

De verkopers hebben op hun trouw en onder persoonlijk afgelegde eden beloofd Johannes het rustige, vrije en onbetwiste bezit van de grond, de opbrengsten en de bomen te waarborgen. Zij zullen hem tegen aanspraken van wie dan ook vrijwaren.

Zij zullen Johannes daarover nooit lastigvallen of verontrusten. Zij zullen geen rechten meer op het verkochte opeisen, heimelijk noch openlijk, zelf noch door anderen. Indien Johannes vanwege deze verkoop toch met een aanspraak of geschil wordt geconfronteerd, zullen zij dat op eigen kosten en zonder kosten of schade voor hem wegnemen of doen wegnemen.

Zij stemmen ermee in dat u hen, als zij hun beloften niet naleven, met kerkelijke dwangmiddelen tot uitvoering mag brengen. Zij verbinden zichzelf en hun goederen en onderwerpen zich volledig aan uw rechtsmacht, waar zij zich ook zouden bevinden.

Zij geven hun gevolmachtigden bovendien de bevoegdheid namens hen afstand te doen van mogelijke verweermiddelen: dat de koopsom niet werkelijk geteld of betaald zou zijn, dat er bedrog, geweld of vrees in het spel zou zijn geweest, en van andere bepalingen of rechtsmiddelen waarop zij zich tegen de verkoop zouden kunnen beroepen.

Zibelia doet in het bijzonder afstand van haar rechten uit huwelijksgoed of vruchtgebruik die haar op dit land, de opbrengsten en de bomen toekomen of later zouden kunnen toekomen.

Haar kinderen doen afstand van het verweermiddel van minderjarigheid en van alle andere juridische of feitelijke bezwaren waarmee zij de verkoop zouden kunnen bestrijden, vertragen of verhinderen.

Allen zullen voor geldig, aanvaard en bindend houden wat hun gevolmachtigden, samen of afzonderlijk, hierover voor u verrichten of ten behoeve van Johannes van u verkrijgen.

Dit maken wij door deze brief bekend aan u en aan allen die daarbij belang hebben.

Gedaan en gegeven in 1274, op de zaterdag na Hemelvaartsdag.

Verklaring

Dit stuk is nauwkeuriger te omschrijven als een volmacht tot gerechtelijke erkenning van een reeds gesloten verkoop, met uitvoerige garanties voor de koper. De daaropvolgende akte laat zien dat een gevolmachtigde daadwerkelijk voor de officiaal verscheen.

Zibelia was eerst getrouwd met de overleden ridder Radulfus van Wingene en is nu gehuwd met Alardus de Valle. Johannes, Rogerus en Beatrisa worden uitdrukkelijk haar kinderen genoemd. De passage noemt hun vader niet uitdrukkelijk. Hun afstamming van Radulfus mag daarom nog niet als bewezen worden vastgelegd.

De prijs is volgens de tekst 22 pond en 5 schellingen voor de beschreven verkoop. Er staat hier niet per bonarium of een andere prijsbepaling per bunder bij.

De passage over de ligging is moeilijk. Mijn eerdere lezing Novata mag niet als vaststaande plaatsnaam worden gebruikt. In de parallelakte lijkt veeleer nominata te staan, een gewoon Latijns woord voor ‘genoemd/aangeduid’. Ook de lezing van de plaatsnaam na Lo blijft open.

Nederlandse vertaling

Aan allen die deze brief zullen zien, wenst de officiaal van Doornik heil in de Heer.

Weet dat Egidius Coghe, klerk en gevolmachtigde van vrouwe Sibilia, weduwe van ridder Radulfus van Wingene, van Alardus de Valle, haar huidige echtgenoot, en van Johannes, Rogerus en Beatrix, haar kinderen, persoonlijk voor ons is verschenen.

Hij beschikte hiervoor over de volmacht in de brief van de deken van de Brugse christenheid, die aan deze brief is gehecht. Namens de genoemde personen heeft hij erkend dat zij rechtsgeldig aan Johannes van Hertsberghe, poorter van Brugge, 44½ bunder grond, iets meer of minder, hebben verkocht. De grond ligt in de parochies Ruddervoorde en Wingene, in het genoemde woeste terrein tussen Lo en hertsberghe, en omvat de gewassen, opbrengsten en bomen.

De verkoopprijs is 22 pond en 5 schellingen Vlaams. Deze is volledig door Johannes betaald en tot het kennelijke voordeel van de verkopers aangewend, zoals hun gevolmachtigde voor ons heeft erkend.

Hij heeft ook erkend dat de verkopers alle handelingen hebben verricht die in de aangehechte brief worden beschreven. Namens hen stemt hij ermee in dat wij hen met kerkelijke dwangmiddelen tot naleving kunnen brengen wanneer zij hun verplichtingen niet uitvoeren. Hij verbindt hen en hun goederen daartoe en onderwerpt hen volledig aan onze rechtsmacht.

Namens hen doet hij tevens afstand van alle in de genoemde brief vermelde verweermiddelen en verbindt hij hen tot naleving van de daarin opgenomen bepalingen.

De akte is gedateerd in 1274, op de donderdag na het feest van de apostel [Barnabas?]. De aansluitende, sterk verkorte slotformule kan ik op deze opname niet voldoende zeker woordelijk vertalen; zij lijkt een aanvullende goedkeuringsformule te bevatten.

Verklaring

Dit is de uitvoering van de volmacht uit stuk II. Het gaat niet om een tweede verkoop van nog eens 44½ bunder. Koper, verkopers, oppervlakte, ligging en koopsom komen overeen.

De naam van de moeder verschijnt hier in een vorm die ik als Sibilia lees, tegenover Zibelia in de voorafgaande akte. Voor de Nederlandse toelichting kan men spreken van ‘Zibelia/Sibilia’, zonder er twee personen van te maken.

De feestdag in de datering behoeft controle. Ik lees de afkorting voorlopig als Barnabe, maar geef geen omgerekende kalenderdatum zolang die lezing niet vaststaat. Een oplossing als Bartholomei mag evenmin zonder controle worden aangenomen.

Nederlandse vertaling

Wij, Margareta, gravin van Vlaanderen en Henegouwen, en Guido, haar zoon, graaf van Vlaanderen en markgraaf van Namen, maken aan allen bekend dat de abt en de kloostergemeenschap van Onze-Lieve-Vrouw van Ter Duinen, van de cisterciënzerorde, samen met Johannes van Hertsberghe, onze Brugse poorter, ons hebben verzocht om toestemming en bevestiging van een schenking.

De genoemde Johannes en Maria, zijn overleden echtgenote, hadden aan Ter Duinen als zuivere en eeuwigdurende aalmoes ongeveer 45½ bunder geschonken, bestaande uit woeste grond en het daarin gelegen akkerland, met een daar aanwezige hofstede. Johannes en Maria hadden dit bezit tussen de kerken van Wingene en Ruddervoorde.

Men verzocht ons om als heren van de grond met deze overdracht in te stemmen en haar voor de genoemde kerk te bevestigen.

Wij hadden onze geliefde en getrouwe dienaren Michaël van Veurne, kanunnik van die plaats en onze klerk, en Eustachius, genaamd Havel, onze baljuw van Brugge, uitgezonden om het woeste terrein en het land te onderzoeken. Door hun onderzoek staat vast dat de schenking naar recht en op behoorlijke wijze is verricht, en dat het terrein en de grond met de hofstede één aaneengesloten geheel vormen van ongeveer 45½ bunder.

Daarom stemmen wij uitdrukkelijk met de schenking in, voor het zielenheil van onszelf en van onze voorgangers en opvolgers, en bevestigen wij haar als heren van de grond voor altijd aan de abt, de kloostergemeenschap en hun kerk.

Daarbij geldt echter dat de genoemde kerk jaarlijks en voor altijd voor iedere bunder woeste grond en land zes penningen in Vlaamse munt aan ons en onze opvolgers, de graven van Vlaanderen, moet betalen, in de administratie van onze woeste gronden. Onze volledige wereldlijke rechtsmacht over deze goederen blijft aan ons en onze genoemde opvolgers voorbehouden.

Als waarborg en bewijs hebben wij onze zegels aan deze brief gehangen.

Gegeven in augustus 1274.

Verklaring

Deze akte is een afzonderlijke stap in de juridische afwikkeling. De graaf en gravin stemmen als heren van de grond in met de schenking aan de abdij. Zij doen geen afstand van alle rechten: een jaarlijkse betaling van zes penningen per bunder en de wereldlijke rechtsmacht blijven behouden.

Continentia in uno solo beschrijft hier een terrein dat één geheel vormt. Het stuk noemt dus niet alleen een som van overal verspreide percelen.

Opvallend is 45½ bunder, tweemaal voluit vermeld. Dat verschilt zowel van de 41 bunder in stuk I als van de 44½ bunder in de verkoopakten. Het is niet verantwoord dit stilzwijgend te veranderen. Het kan gaan om een ruimer gemeten geheel, een verschil in de samenstelling van het bezit of een overleveringsfout. De huidige scans laten niet toe tussen die mogelijkheden te kiezen.

Nederlandse vertaling

Aan allen die deze brief zullen zien, wensen broeder Th., abt, en de kloostergemeenschap van Onze-Lieve-Vrouw van Ter Duinen heil in de Heer.

Johannes, genaamd van Hertsberghe, poorter van Brugge, en Maria, zijn overleden echtgenote, die ons in Christus dierbaar zijn, hebben ons voor hun zielenheil als zuivere en eeuwigdurende aalmoes ongeveer 41 bunder woeste grond en akkerland geschonken. Daarbij horen alle woningen en gebouwen die zich daarop bevinden. Het goed ligt tussen de kerken van Wingene en Ruddervoorde.

De schenking is gedaan onder de voorwaarde dat daar voor altijd iedere nacht uit liefdadigheid onderdak wordt verleend aan vier arme mannen die erom vragen.

Deze schenking is voor het bevoegde gerecht hernieuwd door Johannes, door de huidige echtgenote (hier als Maria gelezen; volgens de juniakte Margareta), en door de voogden van de kinderen van de genoemde Maria, namelijk Egidius van Hertsberghe en Walterus, bijgenaamd Rueloke, zoals hierboven is uiteengezet.

Wij stemmen uitdrukkelijk met deze schenking in en beloven voor onszelf en onze opvolgers dat wij de genoemde gastvrijheid voor altijd te goeder trouw zullen onderhouden.

Mocht het in de toekomst algemeen bekend worden dat wij deze opvang weigeren of niet naleven — wat God verhoede — dan mogen Johannes en zijn erfgenamen de genoemde goederen terugvorderen, totdat de tekortkoming in de genoemde voorwaarde is rechtgezet en volledig hersteld.

Vanwege de vrome toewijding die Johannes en zijn echtgenote (de initialen J. en M. in de tekst) aan ons en onze kerk betonen, verlenen wij hun bovendien volledige deelname aan alle geestelijke goede werken die in onze kerk worden verricht en, zo God het geeft, later zullen worden verricht. Dat geldt zowel tijdens hun leven als na hun dood: waken, vasten, missen, gebeden, aalmoezen en alle andere geestelijke werken. Wanneer zij overlijden, zullen wij voor hen het volledige officie verrichten zoals voor onze eigen gemeenschap. De precieze grammaticale formulering van deze laatste overlijdensbepaling blijft plaatselijk onzeker, maar de strekking is duidelijk.

Als bewijs en waarborg hiervan hebben wij aan Johannes deze brief gegeven, bekrachtigd met ons zegel.

Gegeven in augustus 1274.

Verklaring

Dit stuk vult de eerste schenking wezenlijk aan. De abdij aanvaardt niet alleen grond: zij aanvaardt een blijvende, concreet omschreven verplichting.

De woorden singulis noctibus betekenen iedere nacht. De rubriek boven de akte verduidelijkt bovendien dat vier mannen moeten worden opgenomen als er zoveel zijn die daar onderdak vragen. De rubriek is een samenvattende aantekening van het handschrift en wordt hier onderscheiden van de oorkondetekst zelf.

Johannes en zijn erfgenamen krijgen een middel om naleving af te dwingen: bij openlijke niet-naleving kunnen zij de goederen terugvorderen totdat het verzuim is hersteld. De tekst beschrijft daarmee meer dan een vrijblijvende intentie tot liefdadigheid. Hij zegt niet zonder meer dat iedere tekortkoming de schenking definitief vernietigt.

Naast de materiële opvang staan geestelijke voordelen voor de weldoeners: deelname aan de gebeden en andere religieuze werken van de abdij, met een volledig officie na hun overlijden.

De oppervlakte lees ik als XL et unum, dus 41 bunder, niet als 41½. Het afkortingsteken boven unum moet niet met een afzonderlijke aanduiding voor een halve bunder worden verward.

Dit stuk is al in het Nederlands geschreven. Het wordt daarom niet kunstmatig naar het Latijn terugvertaald. Hieronder staat een hertaling van de zichtbare volledige akte.

Nederlandse hertaling

Ik, Oddot Machet [naamvorm volgens Lams], schout of watergraaf van mijn geduchte heer van Vlaanderen, maak aan allen bekend dat ik, namens mijn lieve en geduchte heer, heer Lodewijk, graaf van Vlaanderen, eerlijk en rechtsgeldig in eeuwige pacht heb gegeven aan mijn geliefde en zeer beminde heer, de abt van Ter Duinen, en zijn kloostergemeenschap: 33 bunder heide, iets minder of iets meer.

Deze heide ligt in de parochie Ruddervoorde naast het goed dat men het goed van Lantscoot noemt. Het abdijgoed ligt aan de zuidzijde en het bezit van de graaf van Vlaanderen aan de noordzijde.

Daarvoor moeten jaarlijks en voor altijd twaalf penningen parisis worden betaald voor iedere bunder, op Sint-Remigiusdag, aan de graaf van Vlaanderen, volgens de bepalingen van de brief die men de brief van Pieter [Mazere?] noemt.

Telkens wanneer deze 33 bunder heide van de ene hand in de andere overgaan, hetzij doordat de abt vertrekt, hetzij door zijn overlijden, moet degene die vervolgens abt wordt en het goed in handen krijgt een dubbele cijns betalen, zoals bij een sterfelijke bezitter. Bovendien zijn vier penningen verschuldigd aan de klerk om de naam te veranderen.

Als bewijs is deze brief met mijn zegel bekrachtigd. Gegeven te Oost-Eeklo [plaatslezing volgens Lams], op de derde dag van december, in het jaar des Heren 1360.

Verklaring

Deze akte bevat de sterkste expliciete plaatsaanduiding in de zichtbare tekst: ‘tgoed van lantscoot’. De 33 bunder heide liggen ernaast. Men mag die heide daarom niet zonder meer gelijkstellen met het bestaande goed zelf.

De regeling behandelt de wisseling van abt als een overgang waarvoor een extra cijns verschuldigd is. Zo blijft bij een instelling die als gemeenschap voortbestaat toch een betaling bij de wisseling van de vertegenwoordiger bestaan. Ook de administratieve aanpassing van de naam kost geld.

Datering en namen herzien: 3 december 1360, met Oddot Machet als watergraaf, volgens Lams, p. 7 en noot 11 op p. 17. De eerdere lezing 1260 en de naam Gwijde vervallen. Lams noemt Oost-Eeklo als plaats van uitgifte. Zijn verhaal geeft 83 bunder, maar zijn Latijnse bronaanhaling in noot 11 zegt quadraginta tria (43). De registerlezing hierboven blijft voorlopig 33; deze drie getallen zijn niet stilzwijgend gelijkgetrokken.

De akte begint onderaan scan 0058 rechts en eindigt bovenaan scan 0059 links, vóór de grote versierde initiaal. Het opschrift boven scan 0059 behoort tot de nieuwe rubriek en verandert de inhoud van dit doorlopende slot niet. De daaropvolgende Latijnse akte is hier niet opgenomen.

Nederlandse hertaling

Ik, Jan de Jaghere van Moerbeke, watergraaf van mijn geliefde en geduchte heer, de graaf van Vlaanderen, maak aan allen bekend dat ik namens mijn heer aan broeder Nicolaas [Maloen?], ten behoeve van de kerk en abdij van Ter Duinen, grond in eeuwige cijns heb uitgegeven en hierbij uitgeef.

Het gaat om 33 bunder en twee en een half gemet heide, iets meer of minder, gelegen in verschillende parochies:

1. Twaalf bunder in Ruddervoorde, tussen het veld van Martinus van [Hersine?] aan de ene kant en de Brugse weg aan de andere kant.
2. Nog twaalf bunder in dezelfde parochie, tussen de molen van Ter Duinen aan de ene kant en [Cornscoot?] aan de andere kant.
3. Negen bunder en vermoedelijk twee en een half gemet in Wingene, tussen de weg naar Torhout aan de ene kant en de noordelijke begrenzing bij de kinderen van Jan [Lelte?] aan de andere kant. De precieze naam en grammaticale aansluiting van deze laatste grensbeschrijving blijven onzeker.

De kerk en abdij moeten hiervoor voor altijd per bunder drie schellingen en vier penningen parisis betalen, op Sint-Corneliusdag, overeenkomstig de bepalingen van de brief die de brief van Pieter Maesl[a]er wordt genoemd.

Wanneer dit land van de ene hand in de andere overgaat, door koop, door overlijden of op een andere wijze, moet degene aan wie het toekomt een dubbele cijns betalen. Daarnaast krijgt de klerk vier penningen parisis voor het wijzigen van de naam in de administratie. Ieders overige rechten blijven behouden.

Als bewijs is deze brief bekrachtigd met mijn aangehangen zegel. Gegeven op de [28ste?] dag van mei, in het jaar des Heren 1373.

Perceelsoverzicht

Verklaring en controlepunten

De akte is nu van begin tot einde beschikbaar. Zij betreft een uitgifte in eeuwige cijns namens de graaf, ten behoeve van Ter Duinen. Broeder Nicolaas ontvangt de grond voor de instelling; de tekst zegt niet dat hij die als persoonlijk bezit verwerft.

De jaarlijkse cijns bedraagt 3 schellingen en 4 penningen parisis per bunder, dus 40 penningen parisis per bunder. De akte legt daarnaast een betaling bij overgang op: een dubbele cijns en vier penningen voor de administratieve naamswijziging. Die vier penningen zijn een afzonderlijke vergoeding aan de klerk, geen extra jaarlijkse heffing per bunder.

Het slot vult de tweede en derde grensbeschrijving aan. Het noemt expliciet de molen van Ter Duinen, de weg naar Torhout en de kinderen van een Jan. De naam [Cornscoot?] moet opnieuw worden gecontroleerd voordat zij in een kaart of plaatsnamenregister wordt vastgelegd. Zij mag niet op grond van het dossieropschrift stilzwijgend in Lantscoot worden veranderd.

In de aanhef is ‘twe ende een half ghemete’ betrekkelijk goed leesbaar. Het woord bij de derde partij is minder scherp; ik lees het voorlopig eveneens als ‘twe’. De som past daarmee bij de aanhef, maar die rekenkundige overeenstemming is ondersteunend en vervangt de letterlezing niet.

Correctie van de eeuw: Lams dateert deze uitgifte in 1373 (p. 7). De samengedrongen eeuwtekens in het slot van scan 0059 waren eerder ten onrechte als M CC uitgewerkt; de leestekst geeft nu M CCC. Het daggetal blijft voorlopig [28?] mei.

De aanduiding van de brief van Pieter lees ik nu als Maesl[a]ers. Dezelfde verwijzing lijkt ook in stuk V voor te komen, waar de eerdere lezing minder nauwkeurig was. Het gaat om een verwijzing naar een bestaande regeling; de inhoud van die andere brief wordt hier niet volledig herhaald.

Deze uitgifte van 1373 hoort bij de veertiende-eeuwse voortzetting van het abdijbezit. De eerdere voorstelling dat zij aan de schenkingen van 1274 voorafging, vervalt.

De gelijke partijen en het gezamenlijke opschrift maken een dossierverband duidelijk, maar bewijzen niet dat ieder getal exact dezelfde afbakening betreft. Het verschil tussen 41, 44½ en 45½ moet voorlopig als bronprobleem worden bewaard. Een onderzoek naar eerdere of volgende akten, een betere opname of een bestaande editie kan dit mogelijk oplossen.

De teksten tonen een dossier waarin grondbezit, een testamentaire schenking, bescherming van kinderrechten, grafelijke toestemming en een concrete liefdadige verplichting samenkomen. De abdij ontvangt een bezit, maar moet daar blijvend nachtelijke gastvrijheid tegenover stellen. Johannes en zijn erfgenamen behouden een uitdrukkelijk middel om die verplichting te doen naleven.

Voor het plaatsnamenonderzoek is vooral van belang dat het handschrift deze stukken onder De Lancscote bijeenbrengt en dat het Nederlandstalige stuk van 1360 het goed Lantscoot in Ruddervoorde uitdrukkelijk noemt. Daarmee is er in deze bron een plaatselijk goed met die naam, waarnaast andere heide wordt uitgegeven.

Dat is een aanknopingspunt voor de studie van de plaatsnaam en voor de Ruddervoordse/Wingeense omgeving. Geen van deze zichtbare akten noemt echter een persoon met de familienaam Van Landschoot. Een genealogische verbinding tussen het goed en latere naamdragers wordt er dus niet door bewezen. Ook een verband met Lenscoet/Leischoot bij Oostwinkel en Adegem volgt niet uit deze stukken.

1. De precieze schrijfvorm van Henricus’ herkomstnaam; Rueloke is overgenomen uit Lams.
2. De verwantschapsterm tussen Margareta en Nicolaas, zoon van Martinus.
3. De precieze woorden na in quadam wastina en de plaatsnaam na Lo.
4. De feestdag en korte slotformule van de officiële verkoopserkenning.
5. De verklaring voor het verschil tussen 41, 44½ en 45½ bunder.
6. De persoonsnamen en maatcombinatie in de twee Middelnederlandse stukken.
7. Het daggetal in de nu aangevulde akte van mei 1373 en de daarin genoemde grensnamen; het slot zelf ontbreekt niet meer.

Deze open punten maken de hoofdinhoud niet onleesbaar, maar verhinderen wel dat alle details al als definitief vastgestelde onderzoeksgegevens worden gebruikt.

Vergelijkingsbron: het door mij aangeleverde Munken.pdf, dossier van Guido Lams uit Wingene, 19 PDF-pagina’s. De verwijzingen hieronder tellen vanaf de eerste PDF-pagina, niet vanaf de getypte paginanummers. Gebruikt zijn de transcriptie en vertaling op p. 1–2, de middeleeuwse bespreking op p. 5–7 en de bronnoten op p. 15–17. De geschiedenis van latere eeuwen is buiten deze pagina gehouden.

De aangehaalde uitgaven en archiefnummers zijn verwijzingen van Lams, geen hier opnieuw geraadpleegde edities: Cronica et Cartularium monasterii de Dunis, fasc. III, nr. 1141 (noot 2); Fonds Duinen nr. 1128 (noot 4); Cronica monasterii de Dunis, p. 130 (noot 11). Zijn noot 10 noemt ook een grafelijke bevestiging uit 1295. Omdat de volledige bijbehorende akte hier niet is getranscribeerd, wordt deze niet als extra brontekst toegevoegd.