Pieter van Landschoot

Staat van de vijf jongste kinderen van Pieter van Landschoot en Livina, dochter van Joos Valcke, met voogden Joos van Landtschoot en Jan Blondeel, en latere aanvullingen over Grietkin, Ampolinia en goederen te Balgerhoucke — Eeklo, 11 juli 1551.

Op elf juli vijftienhonderd eenenvijftig wordt de staat overgebracht van de vijf jongste kinderen van Pieter van Landtschoot en Livina, dochter van Joos Valcke. Hun voogden zijn Joos van Landtschoot en Jan Blondeel, zoon van Arent. Het eerste dat wordt geregistreerd, is dat deze kinderen bij het overlijden van hun zuster Grietkin de som van twaalf schellingen en zeven groten verkrijgen, welke rust onder de voogden.

Nog in hetzelfde jaar wordt genoteerd dat deze som van twaalf schellingen en zeven groten rustende is onder Joos van Landtschoot, waarna Jan Blondeel Arentszoon van die last wordt ontslagen, op vierentwintig januari vijftienhonderd eenenvijftig. Verder wordt vermeld dat de moeder van de kinderen gemachtigd werd deze som te lichten uit de handen van voormelde Joos van Landtschoot, maar dat zij daartegenover roerende goederen in zekerheid stelde.

Het gaat daarbij om twee koedsen, twee bedden, een strijne met een lijs, drie ketels, een bekkene en drie tafelen. Deze huisraad diende als verhaal voor het geval de voorzeide som niet zou worden teruggegeven. De notitie is bijzonder boeiend omdat zij een zeldzaam concreet beeld geeft van de eenvoudige inboedel die als waarborg kon dienen voor een beperkte wezenvordering.

Later wordt aan deze staat toegevoegd dat de voornoemde wezen nog iets anders toekomt en verstorven is bij het overlijden van Ampolinia, weduwe van Cornelius van Landtschoot, die hier uitdrukkelijk hun grotevrouw wordt genoemd. Het betreft eerst één gemet land, of de plaats zoals die binnen de grachten gelegen is te Balgerhoucke, gemeen met de kinderen van Ghijselbrecht van Landtschoot, met ten zuiden de grote heirweg en ten noorden de Balgerhoucke strate. Deze toevoeging werd overgebracht door Joos van Landtschoot en Jan van Landtschoot, zoon van Pieter, als voogden, op vijf februari vijftienhonderd zestig.

Bij een latere rekening, op negenentwintig november vijftienhonderd zesenzestig, blijkt dat van twee van de kinderen nog een overschot bleef van achttien schellingen en vier groten, rustende onder Joos van Landtschoot. Daarna wordt uitdrukkelijk vermeld dat het navolgende toebehoort aan de twee kinderen Adriaen en Arnout van Landtschoot. Ook wordt genoteerd dat Jan Baes gehuwd is met Maijken, dochter van Pieter van Landtschoot, dat Pieter van Landtschoot uit de voogdij is gedaan, en dat Jan van Landtschoot zich daarmee content houdt.

Vervolgens wordt gerekend over de koop van een half gemet land dat hiervoor in het boek staat, gekocht door Joos van Landtschoot, waarvoor de som van vier ponden en twee schellingen rustende blijft onder diezelfde Joos. Tot zekerheid stelt hij zijn behuysde hofstede te Balgerhoucke, groot één gemet, met alles wat daarop en daarin is, gelegen met ten oosten de weduwe van Jan van Loo, ten westen de kinderen van Jan van Praet en ten zuiden de heirweg, belast met zes ponden ’s jaars sgraven schuld. In dezelfde afrekening wordt nog twaalf schellingen genomen uit de achttien schellingen die te boven gebleven waren, omdat de moeder gemachtigd was deze te lichten.

Ten slotte verschijnt op acht december vijftienhonderd zesenzestig Berthelmeeus de Wulf als borg voor Jan van Landtschoot, zoon van Pieter, voor het lichten van nog eens twee ponden en één schelling groten, meer de helft die hiervoor in het boek staat, te gebruiken als wezen-geld in rente. Daarna, op vijfentwintig maart 1566 oude stijl, vóór Pasen, stellen Pieter van Landtschoot, zoon van Pieter, en Cornelius Staes, zoon van Jacob, zich borg voor diezelfde som van twee ponden en één schelling groten, met de croise daaraan clevende, zodat Berthelmeeus de Wulf van zijn eerdere borgstelling wordt ontslagen.

Historische duiding

Deze akte is op het eerste gezicht bescheiden, omdat zij begint met een relatief kleine geldsom uit het overlijden van een zuster. Maar juist die eenvoud maakt haar boeiend: zij toont hoe ook kleine bedragen zorgvuldig in het wezenboek werden genoteerd, bewaakt en opnieuw beveiligd. De notitie over de roerende goederen van de moeder geeft bovendien een levendig beeld van de materiële wereld waarin deze familie leefde.

Nog belangrijker is dat de akte in latere aanvullingen uitgroeit tot een bron over bredere familieverhoudingen. De vermelding van Ampolinia, weduwe van Cornelius van Landtschoot, als grotevrouw van de kinderen, is genealogisch waardevol. Zij verbindt deze wezen met een oudere generatie binnen de familie Van Landtschoot en laat tegelijk zien hoe goederen in Balgerhoucke over meerdere takken gedeeld konden worden, onder meer met de kinderen van Ghijselbrecht van Landtschoot.

Voor de geschiedenis van de familie is ook de lange afwikkeling tot in 1566 van belang. De akte toont hoe voogdijen konden verschuiven, hoe kinderen intussen volwassen of gehuwd raakten, en hoe wezenvermogen in de praktijk vaak werd omgezet in renten of gewaarborgd op onroerend goed. Daarmee is deze bron niet enkel een momentopname uit 1551, maar een dossier dat meer dan vijftien jaar familiale en juridische opvolging zichtbaar maakt.

Scan