Transcriptie naar de aangeleverde Google Books-uitsnede. De gedrukte uitgave geeft slechts gedeelten van de akte. De weglatingen zijn hieronder aangeduid met […]. Woordafbrekingen aan het einde van een drukregel zijn samengevoegd.

Voorlopige lezingen: vooral de naam “Marie”, de familienaam “van der Leghe” en de spelling “tswoenfaechs” verdienen controle aan een scherpere scan. Het laatste woord wordt in de context opgevat als een aanduiding van woensdag. De lezing betreft de gedrukte uitgave, niet het oorspronkelijke charter.

Wij, Soy Lantscoet, baljuw van Maldegem, en Wouter de Moenc, Carstiaen, zoon van Lambrecht Boyts, Pieter de Moenc, Jan van Seebrouc en Philips van der Zuerkele, schepenen van Maldegem, maken bekend […] dat voor ons zijn verschenen: Robrecht de Grave en Marie, zijn wettige echtgenote.

Zij droegen op rechtsgeldige wijze aan Gillis van der Leghe, poorter van Brugge, een jaarlijkse erfelijke rente van drie schellingen parisis over […].

Deze rente is gevestigd op acht gemeten land, iets meer of minder, gelegen binnen het ambacht Maldegem en de parochie Adegem, op de plaats Onderdijke […].

Dit werd gedaan in het jaar van onze Heer 1327, op de woensdag vóór Sint-Pietersdag bij het begin van augustus.

De vierkante haken […] geven aan waar de gedrukte uitgave tekst weglaat. De hertaling vult die ontbrekende passages niet aan. De persoonsnamen volgen de voorlopige lezingen van de transcriptie.

De betrokken personen

• Soy Lantscoet: baljuw van Maldegem, genoemd aan het begin van de akte.
• Wouter de Moenc, Carstiaen f. Lambrecht Boyts, Pieter de Moenc, Jan van Seebrouc en Philips van der Zuerkele: de genoemde schepenen van Maldegem.
• Robrecht de Grave en zijn echtgenote: het echtpaar dat de rente overdraagt.
• Gillis van der Leghe: voorlopig zo gelezen; poorter van Brugge en verkrijger van de rente.

Een rente op land

De zichtbare tekst handelt over het recht om jaarlijks drie schellingen parisis te ontvangen. Die betaling is verbonden aan acht gemeten land. De overdracht van zo’n rente betekent niet automatisch dat ook het land zelf van eigenaar veranderde.

“Erfelijke rente” duidt op een recht dat kon overgaan op erfgenamen. “Beset vp” betekent dat de rente op de genoemde grond was gevestigd. Een gemet is een oude oppervlaktemaat; parisis duidt de gebruikte munteenheid of rekenmunt aan.

Soy als baljuw

Soy wordt hier uitdrukkelijk als baljuw aangeduid. De overige genoemde ambtsdragers worden vervolgens als schepenen vermeld. Hij treedt in deze akte niet op als koper, verkoper of ontvanger van de rente.

Geraadpleegde bron: de aangeleverde uitsnede van de gedrukte pagina waarnaar de Google Books-link hieronder verwijst. De Nederlandse akte staat in voetnoot (1), onder de Latijnse hoofdtekst.

De Franse inleiding bij de voetnoot vermeldt dat de uitgevers in het Registre des Chapelains een afschrift vonden van een akte betreffende een schenking door Robert de Grave. Daarna volgt het Nederlandse aktefragment.

We lezen hier dus een gedrukte weergave van een afschrift, met weggelaten passages. De bovenliggende Latijnse tekst behoort niet tot deze Nederlandse akte.

Datering

Het jaartal staat als “dusent drie hondert xxvij”: 1327. De slotwoorden verwijzen naar de woensdag vóór Sint-Pietersdag bij het begin van augustus. De bronformulering is hier behouden zonder omzetting naar een exacte kalenderdatum.

Overgenomen uit de aangeleverde afbeelding, die een overgetypte tekst bevat. Dit is geen nieuwe lezing van het oorspronkelijke charter. De tekst breekt af; spellingen zoals ‘Halaerd’, ‘Alaerd’ en ‘vierscarne’ zijn behouden.

Symoen De Vulre, Wouter Van Praet, Wouter De Moenc, Jan filius Soy Van Lanscoot, Lambrecht filius Wouters, Jan Hergheer ende Philips Van der Zuercle, scepenen in Maldeghem ten tiden dat dit ghedaen was, doen te wetene allen dien ghenen die dese lettren sullen sien iof horen lesen, dat cam vor ons te Maldeghem in ghebannen vierscarne, up eenèn wetteliken dinghedagh, der Halaerd, abt van den Zoetendale in dien tiden, ende hiesch raet ende taelman; daer gaffene hem die heere, diene te wette gheven mochte.

Daer toghede der Alaerd, abt vorseid, met zinen taelman, dat Lambrecht filius Wouters zinen heet ghedaen adde bedrivere te zine van der wateringhe Bewest der Ee, ende begherde dat men daghen zoude van tsundaghs up den naesten dinghedagh Lambrecht filius Wouters, cuere ende mentucht, omme eenen wetteliken claghere te hiesene, twilde water te werne dat van buten came in tambocht van Maldeghem, ende grote scade ende groot vernoy dade binnen den ambachte...

Leesopmerking: de passage ‘zinen heet ghedaen adde’ is onzeker en moet aan de oorspronkelijke publicatie of het charter worden getoetst. Ook de precieze lezing en betekenis van ‘cuere ende mentucht’ blijven hier open.

Wij, Symoen de Vulre, Wouter van Praet, Wouter de Moenc, Jan, zoon van Soy van Lanscoot, Lambrecht, zoon van Wouter, Jan Hergheer en Philips van der Zuercle, schepenen van Maldegem toen dit gebeurde, maken aan iedereen die deze brief zal zien of horen voorlezen het volgende bekend.

Op een wettige gerechtsdag verscheen voor ons, tijdens een formele rechtszitting in Maldegem, heer Alard, toen abt van Zoetendale. Hij vroeg om bijstand en een woordvoerder. De bevoegde heer stond hem die bijstand toe.

Vervolgens zette de abt via zijn woordvoerder uiteen dat Lambrecht, zoon van Wouter, als bestuurder van de watering Bewesten de Ee was aangesteld. De precieze formulering over deze aanstelling is in het aangeleverde fragment onzeker.

De abt verzocht om Lambrecht en de daarnaast genoemde betrokkenen tegen de eerstvolgende gerechtsdag te laten dagvaarden. Het verzoek had betrekking op het aanwijzen van een wettige klager en op het weren van ongecontroleerd toestromend water dat van buiten het ambacht Maldegem kwam en daar volgens de klacht grote schade en hinder veroorzaakte.

Dit is een hertaling van het beschikbare gedeelte. De afloop van de zaak staat niet in het fragment. De onduidelijke termen zijn niet stilzwijgend als zeker vertaald.

• Jan filius Soy van Lanscoot: genoemd als schepen van Maldegem en als zoon van Soy. Jan behoort tot het college waarvoor de zaak wordt behandeld.
• Soy: de genoemde vader van Jan. Het fragment vermeldt hier geen eigen ambt van Soy. De vereenzelviging met de Soy Lantscoet uit andere akten vraagt een afzonderlijke vergelijking.
• Alard van Zoetendale: de abt die met behulp van een woordvoerder zijn klacht voorlegt.
• Lambrecht filius Wouters: deze naam staat zowel in de schepenlijst als in de passage over het bestuur van de watering. Of beide vermeldingen dezelfde persoon betreffen, moet aan de volledige akte worden getoetst.

Genealogische kern: volgens de aangeleverde tekst was Jan van Lanscoot een zoon van Soy en trad hij in 1330 op als schepen. Een leeftijd, moeder, echtgenote of kinderen van Jan worden in dit fragment niet genoemd.

De ‘ghebannen vierscarne’ duidt hier op een formeel bijeengeroepen rechtszitting. Een ‘dinghedagh’ is een gerechtsdag. Een ‘taelman’ voert het woord voor een partij.

De watering wordt in het fragment genoemd in verband met het beheer van water. De klacht gaat over ‘wild water’: ongecontroleerd toestromend water dat volgens de abt schade en overlast veroorzaakt binnen het ambacht.

Het fragment noemt Bewest der Ee. De titel bij de bronvermelding spreekt over het ontstaan van de Vakewatering. Hoe die twee zich precies tot elkaar verhouden, blijkt niet uit dit korte gedeelte.

Datering: boven het fragment staat 18-12-1330. Omdat het slot van de akte niet is opgenomen, kan deze datum hier niet aan de dateringsformule worden gecontroleerd.

De afbeelding bevat geen bron-URL. De bronverwijzingen zijn daarom als tekst in kaders opgenomen.

Onderstaande transcriptie is overgenomen van de aangeleverde dossierpagina. De regelafbrekingen en lezingen zijn behouden.

Den bailliu van den Oudschen es ghelast ende bevolen van den heeren weghe, dat hi dach make voor Minhere ende sinen Raad Sondaeghs naer sinte Martins dach naestcommende, in de her- berghe, Janne Spierincs, f. Jans, Philips f. Daniels Cox, Alaerde van der Donc, Wouter Snauwart, Gherard de Zwaef, Weitin Rielant ende Simoen f. Jans, f. Clais, die scepenen waren te Maldeghem, ende coopers ende vercopers, ende allen dengho- nen wient angaen mach, als van eenen charter die de vorseide scepenen gheseghen hebben van eenen cope ende updragheme van zekeren parcelen van lande, van renten, van husinghen ende van anderen sticken, die Arnoudt Alverdoe ende Cateline, sijn wijf, vercochten Philips f. Sois van Lanscot, omme de suspicie, die in den vorseiden charter es, van ra- suren, daermede dat partie segghen dat zij gherau- deert zijn, ende omme andere zaken, omme daerup te spreken metten vorseiden scepenen, ende alle zaken te gronde te slane, ende recht te doene also behooren sal.

Leesopmerking: met name de lezingen “Oudschen”, “gheseghen” en “gheraudeert” verdienen vergelijking met de scan. Ze zijn hier niet stilzwijgend gewijzigd.

De baljuw, in de transcriptie aangeduid als die “van den Oudschen”, krijgt namens de heer opdracht om de betrokkenen te laten verschijnen voor de heer en zijn Raad, op de zondag na de eerstkomende Sint-Maartensdag, in de genoemde herberg of verblijfplaats.

Opgeroepen worden Jan Spierincs, zoon van Jan; Philips, zoon van Daniel Cox; Alaert van der Donc; Wouter Snauwart; Gherard de Zwaef; Weitin Rielant; en Simoen, zoon van Jan, zoon van Clais. Zij waren schepenen te Maldegem. Ook de kopers, verkopers en alle overige belanghebbenden moeten verschijnen.

De zaak betreft een oorkonde waarbij deze schepenen betrokken waren. Daarin was de koop en overdracht vastgelegd van bepaalde percelen land, renten, huizen en andere goederen die Arnoudt Alverdoe en zijn vrouw Cateline hadden verkocht aan Philips, zoon van Sois van Lanscot.

Er bestaat verdenking over uitkrabbingen of wijzigingen in deze oorkonde, waardoor een partij zegt te zijn benadeeld. Ook zijn er andere geschilpunten. Daarom moet de zaak met de genoemde schepenen worden besproken en grondig onderzocht, zodat recht kan worden gedaan zoals het behoort.

Aard van het fragment: dit is een opdracht tot oproeping en onderzoek naar een bestaande oorkonde. Het fragment bevat geen uitspraak over de zaak en bewijst niet dat vervalsing daadwerkelijk is vastgesteld.

Een koopakte wordt onderzocht

De oorspronkelijke transactie omvatte verschillende soorten goederen: land, renten, huizen en andere bezittingen. Het aangehaalde fragment beschrijft de latere juridische behandeling van die transactie. De betrokken schepenen worden opnieuw opgeroepen omdat er twijfel is ontstaan over de oorkonde.

Wie is wie?

• Philips f. Sois van Lanscot: koper van de genoemde goederen; zoon van Sois.
• Sois van Lanscot: genoemd als vader van Philips, zonder eigen optreden in dit fragment.
• Arnoudt Alverdoe en Cateline: echtpaar dat de goederen aan Philips verkocht.
• De genoemde Maldegemse schepenen: betrokken bij de eerdere oorkonde en opgeroepen om over de zaak te worden gehoord.
• De baljuw: belast met het oproepen van de betrokkenen.
• De heer en zijn Raad: voor hen moeten de betrokkenen verschijnen.

Verklaring van enkele woorden

• Charter: oorkonde of officieel bewijsstuk.
• Cope: koop.
• Updragheme: overdracht.
• Husinghen: huizen of gebouwen.
• Renten: rechten op periodieke inkomsten.
• Suspicie: verdenking of twijfel.
• Rasuren: uitkrabbingen of verwijderingen van schrift.
• Dach maken: een verschijndag bepalen en de betrokkenen oproepen.

Datering

Het fragment noemt de zondag na de eerstkomende Sint-Maartensdag, maar geen jaartal. De eerdere plaatsing rond 1350 blijft daarom voorlopig, zolang de datering niet aan de hand van de volledige bron is gecontroleerd. De datum van deze oproeping hoeft bovendien niet dezelfde te zijn als die van de verkoop.

De transcriptie is overgenomen van de bestaande dossierpagina. De volledige bronweergave dient als referentie voor controle van de lezingen, de datering en de context.