Een huis van armenzorg én eerbaarheid

Het Hospice Landschot was bedoeld voor twaalf oude, gebrekkige mannen die niet meer konden werken, maar die wel “met goeden naem ende fame” hadden geleefd. Dat laatste is veelzeggend. De stichting richtte zich niet op iedere willekeurige behoeftige, maar op mensen die in de ogen van hun tijd een eerbaar leven hadden geleid. Het godshuis bood dus onderdak en onderhoud, maar bevestigde tegelijk een moreel ideaal van arbeid, goede naam en waardig oud worden.

Hun levensonderhoud werd geregeld in een vast ritme: wekelijks brood, kaas en geld; jaarlijks brandstof in de vorm van mutsaarden of turf. De bepalingen verraden een praktische blik op het dagelijks bestaan. Men wilde niet alleen onderdak schenken, maar voorzien in de concrete noden van eten, warmte en een kleine som contant geld.

De religieuze dimensie

Even wezenlijk was de geestelijke invulling van het huis. Het kapelletje dat in het hospice moest worden ingericht, stond in directe verbinding met de dagelijkse mis die voor Cornelis Lantschot werd opgedragen in de Sint-Jacobskerk, in de kapel van de Zoete Naam Jezus. Op zondag werd in het godshuis zelf een mis gelezen, waarbij men samen bad voor zijn ziel.

Zo werd het hospice opgenomen in een bredere religieuze kringloop van missen, gedachtenis en heil. De armenzorg van de stichting was dus niet los te zien van het zielenheil van de stichter. Cornelis schonk aan de armen, maar hij verwachtte tegelijk dat de instelling blijvend een plaats van gebed zou zijn. Het godshuis werd op die manier een levend memoriaal.

Beheer, herinnering en stedelijke inbedding

Het beheer kwam in handen van de aalmoezeniers van Antwerpen, samen met de executeurs van het testament. De stad werd dus rechtstreeks betrokken bij de bewaring en uitvoering van de stichting. Dat verklaart ook waarom de aankoopakte zo formeel en uitvoerig is: het hospice moest niet afhangen van een vluchtig particulier initiatief, maar ingebed zijn in de bestaande stedelijke armenzorg.

De opdracht om boven de deur in steen te laten uitsnijden dat Cornelis een dergelijk godshuis had gesticht, geeft aan hoe sterk de wil tot herinnering was. Niet alleen de bewoners, maar ook voorbijgangers moesten kunnen zien wie deze instelling had gefundeerd. De naam Landschot werd zo verbonden met een gebouw, een poort, een inscriptie en een dagelijks werk van barmhartigheid.

Vanuit historisch oogpunt is het Hospice Landschot daarom bijzonder waardevol. Het toont hoe een Antwerps vermogen, samengebracht in contanten, schulden en renten, na de dood van de eigenaar doelgericht werd omgezet in een blijvende sociale instelling. Tegelijk biedt de bron een zeldzame inkijk in de manier waarop zeventiende-eeuwse liefdadigheid werd georganiseerd: met juridische zorg, financiële voorzichtigheid, religieuze bedoeling en een sterk besef van reputatie en nagedachtenis.